030 – 6622337 info@swapschade.nl

Door Joris Heijn ftm.nl

Door de bankierseed kunnen bankmedewerkers sinds kort voor de tuchtrechter worden gesleept. Bij sommige bankiers van de afdelingen Bijzonder Beheer leeft de vrees dat ontevreden ondernemers daar misbruik van gaan maken. Maakt de bankierseed een schietschijf van ze? ‘We zijn sitting ducks.’

‘In de bankierseed staat dat ik het klantbelang centraal moet stellen. Lekker dan, als ik net een krediet aan het opzeggen ben,’ verzucht een Bijzonder Beheermedewerker van een kleine bank. Hij maakt zich oprecht zorgen en hij is niet de enige. Ook bij een koffie-automaat bij ING gaan er gesprekken over de gevolgen die de bankierseed voor de medewerkers van de afdeling Bijzonder Beheer kan hebben. ‘Mensen vragen zich bezorgd af of boze, teleurgestelde of gefrustreerde ondernemers niet een stok in handen krijgen, waarmee ze hard zullen gaan uithalen,’ zegt een ING’er die de gesprekken van zijn collega’s met belangstelling volgt.

‘Tuchtrecht uniek in de wereld’

De bankierseed is begin april ingevoerd voor alle bankiers van Nederland, in totaal zo’n 90.000 mensen. Tot die tijd gold de eed alleen voor het hogere echelon van banken en verzekeraars. Er is vaak lacherig gedaan over de eed, het zou een ‘wassen neus’ zijn. Want zullen bankiers hun gedrag echt gaan veranderen omdat ze plechtig zinnen moeten uitspreken zoals: ‘dat ik [beloof] een zorgvuldige afweging [te maken] tussen de belangen van alle partijen die bij de onderneming zijn betrokken, te weten die van de klanten, de aandeelhouders, de werknemers en de samenleving waarin de onderneming opereert’?

Met de bankierseed is echter ook een tuchtrecht ingevoerd. Wie de gedragsregels die bij de bankierseed horen overtreedt, kan voor de tuchtrechter worden gesleept, net zoals bijvoorbeeld medici of notarissen. Dat er nu ook een tuchtrecht wordt ingevoerd voor bankiers is ‘uniek in de wereld,’ zo zegt de Stichting Tuchtrecht Banken, die de uitvoering daarvan op zich heeft genomen. En juist over dat unieke experiment zijn sommige Bijzonder Beheermedewerkers onzeker. Bij deze afdeling van de bank, waar alle tienduizenden probleemkredieten worden gedumpt op het bordje van zo’n 1500 medewerkers, is de spanning tussen bank en klant vaak om te snijden.

Als er één afdeling gevoelig is voor (tucht)klachten, dan is het wel Bijzonder Beheer

Hoewel toezichthouder AFM vorige maand tot een mild oordeel kwam over de ‘ziekenboeg’ van banken, zijn daar ook hele andere geluiden over te horen. De frustratie van ondernemers bereikt niet zelden het kookpunt: zij hebben het gevoel dat ze niet weg kunnen bij Bijzonder Beheer, op kosten worden gejaagd, en dat er niet naar hen geluisterd wordt. En dat is mild uitgedrukt. Uit het dossier Bijzonder Beheer van Follow the Money blijkt dat er de nodige verhalen van ondernemers zijn op te tekenen die zich zwaar gedupeerd voelen door de behandeling van de bankiers van de afdelingen Bijzonder Beheer. De gedragingen die sommige Bijzonder Beheer-medewerkers worden verweten – menig ondernemer heeft het over MISdragingen – zouden wel eens gevoelig kunnen zijn voor (tucht)klachten.

Knokken met Bijzonder Beheer

Neem het dossier van Theo van der Veer, waarbij ING op wonderbaarlijke wijze een claim van de Arnhemse vastgoedondernemer tegen de bank wist weg te toveren. Of de Friese vishandelaar Eeuwke Damstra die het gevecht is aangegaan met de bankiers van Rabobank en onder andere zijn betaalrekening geblokkeerd zag worden. Of de koeien van boer Erik Reintjes die “colletaral damage” werden als gevolg van een conflict met ING’s Bijzonder Beheer. En ook de Gelderse ondernemer Gerwald van Noordenburg had een keiharde aanvaring met Rabobank. Dit viertal had de zeldzame durf om met hun problemen naar buiten te treden. Er zijn niettemin vele duizenden ondernemers die de tucht van de zogenoemde ‘ziekenboeg’ aan den lijve ondervinden. De Tweede Kamer hield vorige week nog een hoorzitting over Bijzonder Beheer. De termen bankierseed en tuchtrecht vielen daar niet of nauwelijks. Maar uit de vragen van Kamerleden bleek wel dat er interesse bestaat in het inperken van de vrijheden die banken hebben om hun klanten op kosten te drijven.

‘Een tuchtklacht kan het voorportaal worden voor een civiele procedure’

Als ondernemers ontevreden zijn, en de politiek de heersende spelregels tussen bank en klant ter discussie stelt, dan liggen (tucht)klachten voor de hand. De invoering van het tuchtrecht betekent een grote verandering. Want wie vroeger juridische actie wilde ondernemen tegen Bijzonder Beheer, kon alleen de grote bank aanpakken, met zijn batterij aan advocaten. Nu kan die ondernemer zijn vizier ook gaan richten op individuele medewerkers. Dankzij de bankierseed en het ingevoerde tuchtrecht. ‘Een tuchtklacht kan het voorportaal worden voor een civiele procedure,’ zegt advocaat Hendrik-Jan Bos, die onder meer de eerder genoemde ondernemer Eeuwke Damstra bijstaat. Het tuchtrecht kan volgens hem wel eens het Vagevuur worden, tussen de klachtenvrije hemel en de hel van een rechtsgang in. ‘Als mensen bijvoorbeeld ontevreden zijn over de rekening van hun advocaat, dan gebruiken ze vaak ook eerst de tuchtprocedure. Als die succesvol is verlopen, stappen ze naar de civiele rechter.’ En dat zou bij de bankensector dus ook de nieuwe praktijk kunnen worden: eerst het individu voor ‘het hekje’, dan pas de bank.

Doorslaan?

Maar bij bankiers van afdelingen Bijzonder Beheer leeft de vrees dat het tuchtrecht wel eens kan doorslaan. Krijgen ondernemers, maar ook individuen die vanwege hun hoge hypotheekschuld bij Bijzonder Beheer zitten, niet een stok in handen om mee te slaan als de bank onwelgevallige maatregelen neemt, ook als die maatregelen terecht zijn? Die vrees zou wel eens terecht kunnen zijn. ‘Kijk, als advocaat doe je alles waarvan je denkt dat het je cliënt helpt, ook als het minder sjiek is,’ zegt Bos. Een tuchtklacht in de zaak Damstra overweegt hij niet, omdat die zaak speelde voordat het tuchtrecht werd ingevoerd, en dus niet in aanmerking komt. Toch is mogelijk misbruik volgens hem geen reden om het tuchtrecht niet in te voeren. ‘Er zullen altijd zuurpruimen zijn, maar feit is dat alles is te misbruiken. Met een auto kun je een aanslag plegen, maar ook iemand mee naar het ziekenhuis brengen. Er is vrijwel niets uitgevonden dat niet te misbruiken is.’

‘De bankierseed was bedoeld om de bonusbankiers in toom te bouden, niet om foute klanten een kans te geven je naam door het slijk te halen’

‘De bankierseed was bedoeld om bonusbankiers in toom te houden,’ zegt de sceptische Bijzonder Beheermedewerker. ‘De misstanden die tot de crisis hebben geleid, zouden moeten worden beteugeld: de verkoop van risicovolle en ondoorzichtige producten en het korte termijn denken om snelle winsten te behalen. Maar het gevolg is dat je foute klanten die je als bank kwijt wil, omdat ze zich niet aan de regels houden, de mogelijkheid geeft om de gewone werknemer privé te raken en je naam door het slijk te halen.’ Vakbond FNV Finance is al langere tijd sceptisch over het tuchtrecht. ‘Onze leden hebben in enquêtes in grote getale gezegd: doe het niet. Dat is een stok om ons mee te slaan,’ vertelt FNV Finance-bestuurder Carla Kiburg. ‘Onze leden zien dat echt als een gevaar.’ Hans de Jong van vakbond De Unie gaat wat minder ver en zegt eerst af te willen wachten hoe de praktijk van het tuchtrecht zal uitwerken. ‘Op dit moment wil ik niet verder ingaan op mogelijke spanningsvelden die in theorie zouden kunnen ontstaan. Dat deze er mogelijkerwijs zijn, wil ik zeker niet ontkennen.’

‘Promotie kun je wel vergeten’

‘Ik verwacht dat actiegroepen de onvrede over Bijzonder Beheer gaan gebruiken en zeggen: ik ga jouw klacht faciliteren,’ zegt de medewerker van Bijzonder Beheer, verwijzend naar onder meer de collectieve claimclubs die het afgelopen jaar zijn ontstaan op het gebied van renteswaps. De tuchtrechter kan bankiers een berisping geven, een boete opleggen, of verplicht stellen om een bepaalde cursus te doen. Het zwaarste middel is het opleggen van een beroepsverbod van maximaal drie jaar. ‘De tuchtrechter zal niet in al die klachten meegaan, maar je krijgt een heleboel jurisprudentie over de rug van gewone medewerkers. Als er een paar tuchtklachten tegen je worden ingediend, kun je een promotie wel vergeten, ook als ze ongegrond blijken.’

‘Een klacht indienen tegen een poppetje van de bank kan wel een efficiënte methode zijn’

Bedrijfshorzel Pieter Lakeman is iemand die er bekend om staat dat hij met enige regelmaat accountants van grote kantoren hard om de oren slaat met tuchtklachten. Sinds 2014 houdt hij zich ook met bankiers bezig, in het bijzonder met de bankiers die op grote schaal renteswaps aan kleine ondernemers wisten te slijten. Hij probeert hun klachten te bundelen, overweegt inderdaad om het tuchtrecht te gebruiken in het derivatendossier, zo laat hij aan Follow the Money weten. Hij heeft nog geen concrete plannen om het tuchtrecht ook tegen Bijzonder Beheer (de ‘baggerkelder’ volgens Lakeman) in te zetten, al sluit hij niet uit dat hij ondernemers die zich bij hem melden voor een tuchtklacht, zal bijstaan. ‘Een klacht indienen tegen een poppetje van de bank kan wel een efficiënte methode zijn,’ zegt Lakeman. Hij noemt het voorbeeld van het herbeoordelingen van duizenden renteswaps die banken op dit moment doorvoeren. Een deel van die herbeoordelingen vindt plaats ná de invoering van het tuchtrecht op 1 april. ‘Sommige ondernemers krijgen brieven dat ze moeten tekenen dat ze bij het aangaan van de renteswaps alle risico’s goed konden inschatten. En als je dat niet tekent, dreigen ze mondeling om het krediet op te zeggen. Dan kun je zeggen dat Pietje Puk zich niet fatsoenlijk heeft gedragen en de bankierseed heeft geschonden.’ Niet alle medewerkers van de bancaire ziekenboeg zijn overigens bang voor de bankierseed. ‘Ik vind de bankierseed een goed iets. Ik kan al mijn klanten recht in de ogen kijken,’ zo vertelt een Bijzonder Beheermedewerker van Rabobank. Het is een reactie die de uitvinders van de bankierseed graag zullen horen. ‘Neuh, ik heb niet die vrees [voor oneigenlijk gebruik van het tuchtrecht],’ zegt een Bijzonder Beheermedewerker van ING, die overigens erkent nog niet zo te hebben stilgestaan bij de consequenties van het tuchtrecht.

Aanklager neemt klacht over

De Stichting Tuchtrecht Banken benadrukt dat een klant die een klacht indient, zelf geen partij wordt in een eventuele tuchtklacht. Het DSI, een stichting die is opgericht door de financiële sector om via zelfregulatie onder meer registers bij te houden van financiële professionals die aan bepaalde criteria voldoen, neemt de rol van aanklager op zich. DSI treedt dan op als een soort Openbaar Ministerie en houdt de klager wel op de hoogte van de stand van zaken. In het geval dat claimclubs zich inderdaad in het strijdgewoel zouden gaan mengen, kunnen zij dus alleen helpen met het opstellen van de klacht. Lakeman noemt het ‘heel bijzonder’ dat klagers hun klacht niet zelf voor de tuchtrechter kunnen brengen. ‘Ik vind dat wel een zwak punt.’

‘Je geeft de ondernemer een pistool in handen. We zijn sitting ducks’

Ondernemers hebben vaak weinig machtsmiddelen die zij kunnen inzetten tegen Bijzonder Beheer. De bank kan elk moment de stekker uit het bedrijf trekken door het krediet op te zeggen (mits daar voldoende gronden voor zijn), en in een juridische strijd heeft de bank altijd de langste (emotionele) adem en de diepste portemonnee. Dreigen met een tuchtklacht kan dan een welkome laatste strohalm zijn voor ondernemers die hun levenswerk of hun familiebedrijf ten onder zien gaan. ‘Je geeft de ondernemer een pistool in handen, terwijl je gewoon het fiat hebt van je leidinggevende om een krediet op te zeggen,’ zegt een Bijzonder Beheermedewerker. ‘We zijn sitting ducks.’

Spotlichten op individuele medewerker

En daarmee staan de individuele medewerkers plots in het spotlicht. ‘We moeten voorkomen dat bankmedewerkers aangeschoten wild worden,’ klinkt het uit vakbondshoek. Ook banken zitten daar niet op te wachten, bleek een paar weken geleden, toen Rabobank de uitgever van het boek De Verpanding aanklaagde. In dat boek werden individuele medewerkers van Bijzonder Beheer bij naam genoemd. Volgens de rechter werden zij in het boek, dat verhaalde over twee kunstverzamelaars die in conflict kwamen met Rabo’s Bijzonder Beheer, in een negatief daglicht geplaatst en daarom verbood hij het boek. De rel rond het verboden boek etterde voor de medewerkers nog even na, omdat hun namen vervolgens op internet verder circuleerden.

‘Nu bankierseed toch is ingevoerd, proberen we randvoorwaarden te scheppen om werknemers te beschermen tegen wilde uitvallen van klanten’

Het is echter niet gezegd dat banken bij het tuchtrecht ook achter de individuele medewerkers gaan staan, benadrukt FNV Finance. Volgens Carla Kiburg heeft alleen ABN Amro een ‘buffer’ ingebouwd om medewerkers te beschermen. Als medewerkers het gevoel hebben dat er een tuchtklacht in de lucht hangt, kunnen zij naar een speciaal loket van de bank, waar het dossier inhoudelijk wordt bekeken en vervolgens een plan van aanpak volgt. ‘Nu de bankierseed toch is ingevoerd, proberen we randvoorwaarden te scheppen om werknemers te beschermen tegen wilde uitvallen van klanten,’ zegt Kiburg. ‘Door dat loket wordt de medewerker financieel gesteund door zijn werkgever.’ Bij andere banken is die financiële, of morele steun volgens haar niet gegarandeerd. Rabobank laat in een reactie weten wel altijd achter de werknemer te zullen gaan staan.

‘Niet bang voor de bankierseed’

Rabobank zegt geen signalen te hebben dat medewerkers ‘bang zouden zijn voor de bankierseed.’ Ook is er volgens de woordvoerder van de coöperatieve bank geen aanleiding om te denken dat Bijzonder Beheer meer geraakt zal worden dan andere afdelingen van de bank. ‘De eed is immers bedoeld voor iedereen.’ Ook ABN Amro zegt dat er geen angst is voor het tuchtrecht. ING wil niet reageren, en verwijst naar de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB), omdat het om een vraag is die de gehele sector aangaat. De Stichting Tuchtrecht Banken zegt dat er al wel tuchtklachten zijn binnengekomen, maar wil niet zeggen hoeveel het er zijn en of die betrekking hebben op Bijzonder Beheer. ‘Voor ons is het ook vrij nieuw. Wij zullen dergelijke meldingen [over Bijzonder Beheer] met nieuwsgierigheid tegemoet zien, maar wij gaan er geen uitspraken over doen.’

Onenigheid Tuchtcollege en NVB

De Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) sust de angst bij medewerkers en vakbonden door te stellen dat medewerkers niet hoeven te vrezen voor oneigenlijke aanklachten. ‘Zolang een medewerker het beleid van de bank uitvoert, wat bij het intrekken van een krediet het geval zal zijn, dan is de klacht niet ontvankelijk voor tucht,’ zegt de woordvoerder. De Stichting Tuchtrecht Banken reageert not amused op die uitspraak. ‘Dat kun je zo niet stellen. Het is hartstikke leuk dat de NVB daar een uitspraak over doet, maar daar hebben ze niets over te zeggen. Iedere zaak moet op zijn merites worden beoordeeld, je kunt geen blanco statements maken.’ En zo blijkt de onduidelijkheid over de precieze uitwerking van het tuchtrecht niet alleen beperkt tot de werkvloer, maar ook tot de initiatiefnemer van het tuchtrecht zelf, de NVB. De Stichting Tuchtrecht Banken is kennelijk niet bang om zijn schepper tegen te spreken, nu is het nog de vraag hoe zij gaan oordelen over klachten. Follow The Money hoort graag meer meningen van bankiers en andere betrokkenen over de bankierseed. Reacties kunnen (ook anoniem) onder dit artikel geplaatst worden. Ook kunnen (anonieme) reacties naar joris@ftm.nl.